Tóm Tắt Sách: Bàn Về Tự Do

Lý do duy nhất mà hội đồng hoàn toàn có thể viện ra để dùng vũ lực đối phó với một thành viên của mình là để ngăn trở kẻ đó làm tổn thương người khác .

MỘT: Cuốn sách này có giá trị gì cho tôi? Nghiên cứu về tự do từ cuốn sách chính trị quan trọng nhất trong lịch sử.

 

Sống ở thế kỉ 19 tại Anh, John Stuart Mill tiên đoán rằng thế kỉ sắp tới sẽ tận mắt chứng kiến một cuộc đấu tranh quyền lực tối cao không ngừng nghỉ giữa xã hội và tự do cá thể. Trong cuốn sách tầm cỡ bàn về chuyên chế và tự do cá thể, Mill luận bàn thực chất và số lượng giới hạn quyền lực tối cao hoàn toàn có thể được xã hội thực thi chính đáng lên cá thể .

 

Ông đã đặt nền tảng cho tư tưởng chính trị tự do và khái niệm đương đại về tự do tôn giáo và miêu tả – những chủ đề vẫn liên tục tạo nên nhiều cuộc tranh cãi nảy lửa. Các quan sát của ông vô cùng giá trị, không riêng gì với những ai khao khát tạo ra một cơ quan chính phủ công minh và công chính, mà còn với những ai muốn nhìn nhận một cách lý tính hành vi và những giả định của họ về quốc tế xung quanh .

Trong tóm tắt này, bạn sẽ học được :

  • khi nào xã hội có quyền trừng phạt bạn vì uống rượu say đêm khuya,
  • tại sao bản thân chế độ dân chủ không thể đảm bảo tự do cá nhân của bạn và
  • tại sao bạn có quyền cứu một người chết do tai nạn.

HAI: Bản thân nền dân chủ không thể bảo vệ tự do cá nhân

 

Trong suốt lịch sử dân tộc, cơ quan chính phủ tự trị theo lối dân chủ được tăng trưởng để chấm hết nạn quản lý chuyên quyền. Từ Hy Lạp cổ đại đến nước Anh, gần như mọi xã hội phải đấu tranh với những kẻ muốn tóm gọn quyền lực tối cao vào tay mình. Thực tế, trong quá khứ xa xôi, những chỉ huy chuyên chế và hùng mạnh thậm chí còn còn được coi là một công cụ quan trọng để đảm bản phúc lợi và trật tự xã hội .

Tuy nhiên từ từ, dân chúng nhận ra rằng những nhà chỉ huy, hoặc là thừa kế hoặc là đánh chiếm mảnh đất của dân, thường hành vi ngược lại với quyền lợi của dân chúng. Ngày càng nhiều người mở màn thấy rằng những quan chức cần phải được số lượng giới hạn quyền lực tối cao. Quá trình dân chủ được thiết lập để hoàn toàn có thể trấn áp được quyền lực tối cao chính trị, với thành tố trọng điểm là người dân được bầu những chỉ huy của họ .

Tuy nhiên, dân chủ không xử lý mọi thứ. Những quan chức được bầu cử dân chủ hoàn toàn có thể rình rập đe dọa tự do cá thể, giống như những kẻ độc tài. Những người chiến đấu cho nền dân chủ nghĩ rằng, một khi quyền lợi của những người quản lý và người dân trùng khớp với nhau [ vì chỉ huy do dân bầu ra, nên biểu lộ ý chí và nguyện vọng của nhân dân ], mối nguy cơ tiềm ẩn của giới chuyên chế sẽ mất đi. Không hẳn như vậy !

Kể cả khi chính phủ nước nhà được bầu ra một cách dân chủ và hoạt động giải trí có nghĩa vụ và trách nhiệm, vẫn cần phải số lượng giới hạn sức mạnh của xã hội và cơ quan chính phủ ; dân chủ không đồng nghĩa tương quan với tự trị, mà là số đông quản lý mỗi cá thể .

Số đông này hoàn toàn có thể thuận tiện trở nên chuyên chế và vì thế rình rập đe dọa tự do cá thể trải qua chuyên chế xã hội, ví dụ sự áp đặt niềm tin và lý tưởng lên những người sự không tương đồng chính kiến. Ví dụ, tưởng tượng nếu đa phần đi theo một tôn giáo duy nhất. Bằng cách sử dụng luật dân chủ, hầu hết hoàn toàn có thể sử dụng quyền lực tối cao của nhà nước để áp đạt niềm tin này lên nhóm thiểu số tôn giáo .

Rõ ràng, một mình dân chủ không hề bảo vệ được tự do cá thể. Nhưng sẽ có giải pháp để phòng tránh những nguy khốn của bầy đàn .

BA: Xã hội nào dựa vào các nguyên tắc lý tính mới có thể đảm bảo được tự do cá nhân.

 

Nếu những xã hội dân chủ muốn bảo vệ tự do, thì họ cần phải xem xét rất nhiều những góc nhìn văn hóa truyền thống, thứ không hề hiểu được nếu không truy vấn lại những quy trình lịch sử dân tộc và hành vi con người .

Câu hỏi tự do cá thể phải được vấn đáp từ quan điểm lý tính. Tuy nhiên, những quy tắc và luật lệ cũng như dân ý đều bị tác động ảnh hưởng nhiều bởi sở trường thích nghi của một xã hội. Nói cách khác, chúng trọn vẹn phi lý trí. Hơn nữa, tổng thể mọi người trong xã hội đó phần nhiều tự động hóa cho rằng quan điểm của họ là đúng và tốt .

Ví dụ, hãy xem những người đi theo tín ngưỡng và tục lệ của một tôn giáo nhất định mà không bảo giờ tự vấn mình tại sao lại làm thế. Chẳng hạn, tuy đạo Hồi cấm không ăn thịt heo, nhưng nếu một người theo đạo Hồi lại được nuôi dạy trong 1 xã hội theo Thiên Chúa Giáo, cô ấy hoàn toàn có thể sẽ không có yếu tố gì khi ăn thịt heo, và lại bỏ ăn toàn bộ những loại thịt trong mùa Chay ( theo truyền thống cuội nguồn Thiên Chúa Giáo ) .

Bởi vậy, những nền văn minh văn minh đạt được rất ít văn minh trong tiến trình vấn đáp câu hỏi mức độ trấn áp của xã hội tới đâu là hài hòa và hợp lý, do yếu tố tự do cá thể chưa được giờ được nhìn nhận từ góc nhìn lý trí .

Ngoại lệ duy nhất của sự chậm tiến này, kì khôi thay, lại là sự sống sót của sự bao dung tôn giáo ( religous tolerance ) ở những xã hội tân tiến. Sau hàng thế kỉ xích míc, những nhóm tôn giáo ở lục địa châu Âu đơn thuần phải gật đầu rằng bao dung tôn giáo là điều thiết yếu cho sự không thay đổi, và mỗi cá thể nên tự quyết định hành động tôn giáo của mình .

Nhưng bao dung tôn giáo được sinh ra bởi thực trạng cấp bách, không phải theo nguyên tắc lý tính. Chừng nào không có những nguyên tắc rõ ràng xác lập khi nào cơ quan chính phủ hoàn toàn có thể thực thi quyền lực tối cao chính đáng lên người dân, và chừng nào tất cả chúng ta vẫn còn dựa vào những cảm xúc không bình thường và niềm tin vào những quy chuẩn xã hội, không có gì bảo vệ rằng tự do cá thể của ta sẽ được bảo vệ .

Vì thế, tất cả chúng ta cần phải xác lập một nguyên tắc lý tính, khách quan hơn. Nhưng nguyên tắc đó sẽ như thế nào ?

BỐN: Tự do cá nhân đem lại lợi ích cho cả xã hội cũng như cho từng người

 

Nếu người thân trong gia đình của bạn không tin rằng sức mạnh của xã hội và cơ quan chính phủ nên có những số lượng giới hạn, bạn sẽ vấn đáp họ thế nào ? Lý do gì bạn hoàn toàn có thể đưa ra để thuyết phục anh ta ?

Một vài triết gia như John Locke đã lập luận rằng những tiêu chuẩn đạo đức xuất phát từ những quyền tự nhiên hay bẩm sinh. Nhưng, như tất cả chúng ta đã xem xét từ chương trước, thứ tất cả chúng ta định nghĩa là ” tự nhiên ” vô cùng cảm tính, dựa trên những ý thích bất chợt của xã hội mà tất cả chúng ta sống .

Để đàm đạo câu hỏi này một cách lý tính, tất cả chúng ta phải tiếp cận khái niệm một xã hội lý tưởng dựa trên khái niệm quyền lợi : luật đó hay những quy tắc khác mà chính phủ nước nhà phát hành đem lại quyền lợi gì cho niềm hạnh phúc của con người ?

Thực tế, chỉ xã hội tôn trọng tự do cá thể dựa trên nguyên tắc quyền lợi này mới hoàn toàn có thể nảy nở. Không có quyền tự quyết với tư cách cá thể, mọi người sẽ không hề tăng trưởng năng lượng trí tuệ và đạo đức của mình, điều sẽ làm hại đến phẩm chất và niềm hạnh phúc của họ .

Tuy nhiên, tự do không riêng gì quan trọng với mỗi cá thể, nó còn quan trọng cho toàn thể xã hội. Chỉ trong một xã hội tự do con người mới hoàn toàn có thể tăng trưởng tự do những kĩ năng, sáng tạo độc đáo và tính độc lạ của mình. Sự phong phú của những thành viên được trao quyền tự do cá thể có năng lực tạo ra một thiên nhiên và môi trường mà mọi người hoàn toàn có thể học hỏi lẫn nhau và tích hợp những điểm mạnh của mình lại, thế cho nên giúp cả trái đất cùng tân tiến .

Chính lịch sử vẻ vang đã chỉ ra rằng những xã hội coi trọng sự phong phú hơn khuôn mẫu có năng lực tăng trưởng cao hơn trong quốc tế này .

Nhưng liệu nên có bất kỳ số lượng giới hạn nào lên tự do cá thể ? Liệu tất cả chúng ta nên tự do làm bất kỳ điều gì mình muốn ? Phần tiếp theo sẽ tò mò những câu hỏi này kĩ càng hơn .

NĂM: Mọi người nên có tự do để làm gì họ muốn

 

Không người nào phải chịu nghĩa vụ và trách nhiệm cho niềm hạnh phúc của bất kỳ ai ngoài bản thân họ. Với tư cách một con người, tất cả chúng ta có năng lực tự xét đoán trải qua sự suy ngẫm kĩ càng ; mọi người phải tự quyết định hành động nên nghĩ gì và làm gì, và không một ai được phép áp đặt ý chỉ của mình lên sự tự do của người khác .

Tuy nhiên, có một ngoại lệ là trẻ nhỏ. Người lớn thì có năng lực trí tuệ để đưa ra những quyết định hành động sáng suốt, trong khi trẻ nhỏ chưa đủ sự trưởng thành để thao tác đó. Vậy nên, việc người lớn can thiệp vào tự do của trẻ nhỏ là gật đầu được, vì quyền lợi tốt nhất cho nó .

Điều này cũng đúng với những xã hội vẫn còn chậm tăng trưởng, thế cho nên chưa chuẩn bị sẵn sàng cho tự do cá thể. Trong trường hợp này, chính quyền sở tại hoàn toàn có thể quản lý độc đoán vì quyền lợi của nhân dân. Tuy nhiên, trong những xã hội tân tiến, người dân cần được tin yêu để tự quyết cái gì mình muốn và tốt nhất cho họ. Lúc này, kể cả xã hội hay chính quyền sở tại cũng không được can thiệp .

Hơn nữa, xã hội không được áp đặt niềm tin cũng như cách sống của nó lên những cá thể .

Không may, số đông đôi lúc cho rằng sẽ tốt hơn cho sức khỏe thể chất và đạo đức của một cá thể nếu họ đi theo những lý tưởng tôn giáo và chuẩn mực đạo đức nào đấy. Những người này thường thậm chí còn còn cảm thấy bị xúc phạm bởi cách sống của người khác và hoàn toàn có thể còn muốn ngăn cản họ sống theo cách của riêng mình .

Ví dụ, chính bới đạo Hồi cấm ăn thịt lợn, vì vậy 1 số ít người theo đạo này tin rằng không ai được phép ăn thịt lợn. Hay như những người theo Thanh giáo Anh thế kỉ 17, cấm hết cả những trò vui chơi ở nơi công cộng cũng như riêng tư .

Vậy nên, bạn không thể áp đặt quan điểm của mình lên người khác. Trong quyền hạn của mình, bạn có thể cố thuyết phục người khác đi theo niềm tin của họ, nhưng xã hội thì không thể dùng luật pháp để áp đặt.

Vì vậy, về mặt nguyên tắc, những thành viên trong xã hội tân tiến có tự do làm thứ họ muốn. Tuy nhiên, tự do này cũng có 1 số ít số lượng giới hạn .

SÁU: Can thiệp vào tự do của một người chỉ thỏa đáng vì mục định ngăn cản sự nguy hại của người đó gây ra cho người khác.

 

Có 1 số ít trường hợp hoàn toàn có thể số lượng giới hạn tự do của một người để ngăn cản sự nguy cơ tiềm ẩn. Ví dụ, xã hội có quyền chặn những người say rượu rồi manh động. Bản thân say rượu không phải là nguyên do để thủ tiêu tự do của một người. Nhưng ta hoàn toàn có thể lấy đi tự do của những người đã manh động do tác động ảnh hưởng của rượu bằng cách như phạt tiền hay bỏ tù. Bởi vì họ có xu thế đấm đá bạo lực khi họ không còn tỉnh táo, say rượu trong trường hợp này là một tội gây nguy hại cho mọi người .

Tuy nhiên, đôi khi không làm gì cũng hoàn toàn có thể gây nguy cơ tiềm ẩn cho những người xung quanh. Vì vậy, xã hội có nguyên do chính đáng để ép buộc những cá thể làm những việc họ hoàn toàn có thể không muốn làm, như góp phần xứng danh vào việc những dự kiến thiết xây dựng hạ tầng như bệnh viện, đường phố .

Ngoài ra, việc cứu ai đó thoát khỏi tai nạn thương tâm cũng hoàn toàn có thể dùng để biện minh cho việc can thiệp vào tự do cá thể. Mặc dù không ai có quyền can thiệp vào tự do của người khác nếu không ai bị hại, nhiều lúc có một số ít người thực ra không ý thức được mối nguy cơ tiềm ẩn mà hành vi của họ hoàn toàn có thể gây ra cho người khác hay chính bản thân họ .

Ví dụ, một ai đó sẵn sàng chuẩn bị đi ngang qua cầu mà không biết rằng cây cầu đó có cấu trúc không tốt. Giả sử có một viên công an đứng quanh, nhưng không đủ thời hạn để cảnh báo nhắc nhở nguy hại mà người kia phải đương đầu .

Trong trường hợp này, viên công an hoàn toàn có thể kéo người đó lại, do đó phải số lượng giới hạn tự do vận động và di chuyển để cứu anh ta, do tại tất cả chúng ta hoàn toàn có thể giả định khá chắc rằng người kia không phải đang muốn tự hại mình .

BẢY: Xã hội phải cẩn trọng khi đánh giá cái gì là nguy hại và làm sao để ngăn chặn chúng.

 

Bạn hoàn toàn có thể cảm thấy tổn thương khi ai đó chiếm chỗ để xe mình muốn, nhưng đây có phải là mối nguy cơ tiềm ẩn tất cả chúng ta đang nói đến ? Liệu nó có biện minh cho sự can thiệp từ xã hội hay cơ quan chính phủ ? Có thể không. Vậy mối nguy cơ tiềm ẩn nào hoàn toàn có thể biện minh cho sự can thiệp đến tự do của một người ?

Không phải mọi hành vi đem lại tác dụng xấu cho người khác đều hoàn toàn có thể biện minh cho sự can thiệp. Thực ra, can thiệp chỉ thỏa đáng khi ai đó gây nguy khốn cho người khác bằng việc vi phạm một nghĩa vụ và trách nhiệm mà anh ta có với một ai đấy hay cả xã hội nói chung. Ví dụ, mặc dầu mọi người thường có quyền được say rượu, nhưng với một viên công an đang làm trách nhiệm bảo vệ bảo mật an ninh cho xã hội thì rõ ràng việc say rượu này phải bị cấm .

Tương tự, mọi người có nghĩa vụ và trách nhiệm với mái ấm gia đình của họ. Mặc dù ngăn người dân uống rượu hay đánh bạc không phải việc của xã hội nhưng khi điều này dẫn tới trường hợp người ta không còn chăm nom cho mái ấm gia đình của họ nữa, những thói xấu này hoàn toàn có thể được coi là những tội đáng trừng phạt .

Tất nhiên ngăn ngừa nguy cơ tiềm ẩn là một yếu tố phức tạp. Một số người cho rằng vì một số ít việc nhất định có năng lực gây nguy cơ tiềm ẩn cho cá thể và xã hội nên tất cả chúng ta có nghĩa vụ và trách nhiệm phải ngăn ngừa nó. Ví dụ, một số ít shop bán độc dược hoàn toàn có thể gây nguy khốn hoặc chết người trong một số ít trường hợp .

Tuy nhiên, không phải chỉ vì nó có tiềm năng gây nguy cơ tiềm ẩn mà việc can thiệp tới tự do của của người khác là chính đáng. Việc biện minh rằng hành vi của mình nhằm mục đích ngăn cản mối đe dọa tiềm tàng rất dễ bị lạm dụng, trong khi đó được cho phép những tự do kiểu này lại hoàn toàn có thể mang lại quyền lợi cho xã hội. Ví dụ, những người chủ shop bán thuốc độc hoàn toàn có thể thuê nhiều người để bán hàng và những nhân viên cấp dưới sau đó lại dùng tiền lương để kích thích tiêu dùng .

Nếu một xã hội thực sự sợ hãi những mối đe dọa tiềm tàng, như trường hợp độc dược, nó hoàn toàn có thể làm những cách khác để ngăn ngừa tai nạn thương tâm, như giáo dục người dân về độc dược hay nhu yếu người mua thuốc phải cung ứng thông tin cá thể .

Như bạn thấy, việc nhìn nhận đâu là nguy cơ tiềm ẩn và xác lập giải pháp ngăn ngừa không đơn thuần đến thế .

Cho tới giờ, tất cả chúng ta đã tập trung chuyên sâu hầu hết vào tự do để hành vi. Những phần tiếp theo sẽ tập trung chuyên sâu vào sự quan trọng của loại tự do khác : tự do tư tưởng .

TÁM: Giới hạn tự do tư tưởng và ngôn luận là tội ác chống lại loài người, vì nó cản trở công cuộc khám phá sự thật.

 

Ngày nay, không còn ai bàn cãi về chuyện tự do tư tưởng và ngôn luận cần được bảo vệ và tôn trọng. Tuy nhiên, rất nhiều người hoàn toàn có thể chưa khi nào tâm lý kĩ về nguyên do tại sao tự do này lại quan trọng đến thế .

Như tất cả chúng ta đã thấy, với những yếu tố tương quan đến niềm tin, mọi người rất dễ nghe theo quan điểm của nhóm, và đồng ý rằng lời lẽ của những thể chế, như nhà thời thánh hay đảng chính trị, là thực sự tuyệt đối .

Tuy nhiên, kể cả ta lẫn những người có uy quyền đều không hề không sai lầm đáng tiếc. Để tò mò ra thực sự, mọi người đều phải có tự do để tâm lý và miêu tả quan điểm của mình. Áp chế tự do tâm lý và miêu tả của con người tất yếu sẽ chặn lại quy trình tò mò thực sự, và vì thế gây hại cho quả đât .

Lịch sử đã đưa ra rất nhiều ví dụ sôi động về sự đè nén tư tưởng chỉ chính do chúng không tuân theo những niềm tin xã hội thông dụng. Kể cả Socrates, một trong những triết gia quan trọng nhất của thời đại mà con người nợ ông rất nhiều bài học kinh nghiệm, đã bị kết tội chết chỉ do tại hầu hết tin rằng những tư tưởng của ông rất nguy hại .

Không chỉ những quan điểm ” đúng ” mới cần được bảo vệ. Kể cả nó không đúng 100 %, những tư tưởng trái chiều vẫn có những giá trị cho xã hội. Đôi khi, những quan điểm hoàn toàn có thể bổ trợ cho cuộc luận bàn công cộng chính do tại nó chỉ đúng một phần, và nhờ đàm đạo sâu hơn, tất cả chúng ta từ từ sẽ đi tới thực sự .

Ví dụ, ngày ta ta biết rằng những kim chỉ nan của Newton không trọn vẹn đúng mực. Tuy nhiên, nếu xã hội đã ngăn ông diễn đạt tư tưởng của mình chỉ do tại nó trái với kiến thức và kỹ năng thông dụng, tất cả chúng ta sẽ đánh mất rất nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng dẫn đến tân tiến khoa học nâng tầm .

Nhưng nếu quan điểm của ai đó trọn vẹn sai thì sao ? Liệu anh ta có được cấp quyền tự do ngang bằng không ?

CHÍN: Cho phép quan điểm dù sai tồn tại vẫn có lợi cho xã hội.

 

Hầu hết tất cả chúng ta nghĩ rằng có một vài quan điểm trọn vẹn sai, và những người đưa ra quan điểm đó tốt hơn hết là ngậm miêng lại. Thái độ này cực kỳ phổ cập với những yếu tố nóng, như phá thai hay bình đẳng giới. Liệu nó tốt cho xã hội không ? Nói ngắn gọn : KHÔNG !

Những quan điểm sai có giá trị chính bới chúng buộc xã hội phải nghĩ lại về những niềm tin thông dụng, đã ăn sâu và suy ngẫm tại sao quan điểm của mình lại là đúng .

Nếu một xã hội muốn cam kết theo đuổi thực sự, thì nhất thiết mọi người phải đương đầu với sự không tương đồng chính kiến, nếu không họ chỉ theo tuân theo niềm tin của người chỉ huy hay đa phần một cách mù quáng .

Quay lại ví dụ về bình đẳng giới : liệu có đủ để đồng ý nó chỉ do tại lao lý nói vậy. Ta cũng cần phải hiểu tại sao những quyền bình đẳng có tính chính đáng và tại sao nó quan trọng. Bởi vì, bất kỳ khi nào ta phải đương đầu với những người phủ nhận khái niệm bình đẳng về quyền nam nữ, tất cả chúng ta buộc phải suy ngẫm lại về nguyên do tại sao niềm tin của mình là đúng và tại sao những trào lưu nữ quyền lại vĩ đại .

Hơn nữa, nếu niềm tin của ta không liên tục được phỏng vấn, chúng ở đầu cuối sẽ chỉ được gật đầu về mặt hình thức. Nếu muốn bảo vệ rằng những tư tưởng quan trọng nhất của thời đại không mất đi sức mạnh tác động ảnh hưởng đến tính cách của ta, thì ta thiết yếu phải liên tục cạnh tranh đối đầu với những quan điểm trái chiều. Bằng không, niềm tin đạo đức của ta sẽ trở thành những giáo điều, và ta quên mất đi những lý lẽ thật sự đằng sau .

Tự do tư tưởng và ngôn luận là những tự do cơ bản cần phải được tôn trọng và bảo vệ, bất kể tư tưởng hay lời nói đó đôi lúc nghe có vẻ như trái chiều .

MƯỜI: Chốt

 

Thông điệp chính trong cuốn sách này là :

 

Chỉ riêng ý muốn của cá thể và xã hội thôi thì không đủ khách quan để biến quản lý kiểu dân chủ thành người bảo vệ vững chãi cho tự do cá thể. Thay vào đó, những xã hội cần phải sử dụng những nguyên tắc lý trí để quyết định hành động hành vi nào nên được đồng ý chấp thuận, để cho cả cá thể và xã hội cùng tăng trưởng .

Trạm Đọc (Read Station)
Theo Blinkist

Source: https://linkshay.com
Category: Review

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.